Cách đây không lâu, ESG trong mắt nhiều chủ doanh nghiệp Việt là một chương đẹp trong báo cáo thường niên, có thì tốt, không có cũng chẳng sao. Cách nhìn này đang thay đổi với doanh nghiệp tìm vốn tổ chức hoặc tham gia chuỗi cung ứng quốc tế. Trong một số cuộc thẩm định, ESG có thể được hỏi từ sớm, nhưng mức độ liên quan phụ thuộc vào nhà đầu tư, bên cho vay, khách hàng, ngành và giao dịch cụ thể.
Ai đang thực sự đòi hỏi ESG?
Có ba nhóm có thể đặt ra yêu cầu, mỗi nhóm với một cơ chế riêng:
Nhà đầu tư tổ chức. Một số quỹ khu vực và toàn cầu có mandate hoặc chính sách loại trừ ESG từ nhà đầu tư của họ. Doanh nghiệp không đáp ứng tiêu chí của một quỹ cụ thể có thể phải trải qua thẩm định bổ sung hoặc nằm ngoài mandate của quỹ đó.
Chuỗi cung ứng quốc tế. Một số nhãn hàng lớn áp dụng yêu cầu và audit nhà cung ứng về lao động, môi trường và an toàn. Hệ quả thương mại khi không đạt audit phụ thuộc vào hợp đồng và phương án khắc phục với khách hàng cụ thể.
Ngân hàng và tổ chức tín dụng. Ngân hàng Nhà nước yêu cầu tổ chức tín dụng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài có quy định nội bộ về quản lý rủi ro môi trường trong hoạt động cấp tín dụng. Điều này không có nghĩa hồ sơ ESG cụ thể sẽ tự động có điều kiện vay tốt hơn; điều kiện do từng bên cho vay và sản phẩm quyết định. Xem thông cáo của Ngân hàng Nhà nước về Thông tư 17/2022/TT-NHNN.
Điểm chung có thể là bằng chứng ESG trở nên liên quan trong quá trình thẩm định. Không có một ngưỡng chung cho mọi doanh nghiệp; yêu cầu áp dụng phụ thuộc vào từng đối tác và bối cảnh.
ESG thực dụng: bắt đầu từ G, không phải E
Nghe ngược đời, nhưng lời khuyên nhất quán của chúng tôi là bắt đầu từ chữ G (quản trị), vì hai lý do.
Thứ nhất, quản trị là thứ nhà đầu tư kiểm tra được ngay trong due diligence: cơ cấu hội đồng, phân quyền, kiểm soát nội bộ, minh bạch thông tin. Nó cũng là nền để hai chữ còn lại đứng vững; cam kết môi trường không có hệ thống quản trị theo dõi chỉ là khẩu hiệu.
Thứ hai, đầu tư vào G sinh lợi kép: nó đồng thời phục vụ chuẩn bị IPO, gọi vốn và M&A. Một hệ thống kiểm soát nội bộ được xây nghiêm túc là khoản đầu tư dùng được cho mọi kịch bản vốn sau này.
Với E (môi trường) và S (xã hội), cách tiếp cận thực dụng là đo trước, cam kết sau: kiểm kê hiện trạng (năng lượng, phát thải, lao động, an toàn), xác định khoảng cách so với yêu cầu của đúng nhóm nhà đầu tư hoặc khách hàng mình nhắm tới, rồi ưu tiên xử lý thứ ảnh hưởng trực tiếp đến dòng doanh thu và dòng vốn.
Lộ trình 4 bước cho doanh nghiệp bắt đầu từ số không
- Đánh giá hiện trạng. Rà soát theo khung phổ biến mà nhà đầu tư quen đọc. Kết quả là bản đồ khoảng cách: đang ở đâu, thiếu gì, thứ gì gây loại trực tiếp.
- Ưu tiên theo tác động vốn. Không sửa mọi thứ cùng lúc. Xếp hạng vấn đề theo mức ảnh hưởng đến khả năng gọi vốn và đơn hàng, xử lý nhóm "loại trực tiếp" trước.
- Xây hệ thống dữ liệu. Không có số liệu, các cam kết ESG khó có trọng lượng trong thẩm định. Thiết lập cơ chế thu thập và lưu vết ngay từ đầu để mỗi cam kết đều có thể chứng minh.
- Tích hợp vào câu chuyện vốn. Trình bày ESG như một phần của luận điểm đầu tư: quản trị giảm rủi ro, hiệu quả năng lượng giảm chi phí, chuẩn lao động giữ đơn hàng. Nhà đầu tư trả giá cho logic đó, không trả giá cho báo cáo đẹp.
Góc nhìn Core Ventures. ESG đúng nghĩa không phải chi phí tuân thủ, mà là một cách giảm phần bù rủi ro trong định giá. Doanh nghiệp Việt có lợi thế của người đi sau: học được từ khung đã chuẩn hóa thay vì mò mẫm. Điều kiện duy nhất là bắt đầu trước vòng gọi vốn kế tiếp, không phải trong vòng gọi vốn. Đội ngũ tư vấn FDI và ESG của Core Ventures hỗ trợ đúng đoạn khởi đầu này.
Câu hỏi thường gặp
Doanh nghiệp nhỏ và vừa có cần ESG không, hay chỉ dành cho công ty lớn?
Phụ thuộc vào nguồn vốn và khách hàng doanh nghiệp nhắm tới. Bán cho thị trường nội địa bằng vốn tự có có thể có kỳ vọng khác với xuất khẩu, tham gia chuỗi cung ứng quốc tế hoặc gọi vốn tổ chức. Hãy kiểm tra yêu cầu của đúng đối tác thay vì giả định một chuẩn chung cho mọi doanh nghiệp.
Làm ESG mất bao lâu để "đạt chuẩn" gọi vốn?
Không có mốc chuẩn chung; mỗi nhà đầu tư một khẩu vị. Kinh nghiệm thực tế: phần quản trị cơ bản cần vài tháng đến một năm xây nghiêm túc; hệ thống dữ liệu E và S cần tối thiểu một chu kỳ báo cáo để có số liệu đáng tin. Bắt đầu 12 tháng trước vòng vốn là mốc an toàn.
Chi phí ESG có xứng đáng với doanh nghiệp chưa có kế hoạch gọi vốn ngay?
Tách phần "phải làm" khỏi phần "nên làm". Phần quản trị và tuân thủ cơ bản hỗ trợ vận hành lành mạnh dù có hay không kế hoạch gọi vốn. Đầu tư sâu hơn vào chứng nhận hoặc báo cáo chuẩn quốc tế nên theo yêu cầu thương mại, khách hàng hoặc vốn rõ ràng. Nếu chưa chắc doanh nghiệp thuộc nhóm nào, một buổi trao đổi sơ bộ có thể giúp xác định các câu hỏi phù hợp.
Một lưu ý trước khi áp dụng. ESG không có một checklist dùng chung cho mọi doanh nghiệp. Hãy dùng bài viết để mở đầu cuộc trao đổi với bên cho vay, nhà đầu tư hoặc khách hàng, rồi xác định yêu cầu thực tế của giao dịch trước khi đầu tư nguồn lực.